Wybity ząb — co robić w pierwszych godzinach

Najważniejsze w skrócie:

• Ząb trzymaj wyłącznie za koronę — za tę część, która normalnie jest widoczna w uśmiechu. Nie dotykaj korzenia.
• Nie szoruj i nie dezynfekuj korzenia. Na jego powierzchni są żywe komórki, które decydują o powodzeniu wszczepienia zęba z powrotem.
• Jeśli ząb jest zabrudzony, opłucz go krótko pod bieżącą zimną wodą — kilka sekund, nie dłużej.
• Przechowuj ząb w mleku lub soli fizjologicznej. Woda jest złym środowiskiem i niszczy komórki na powierzchni korzenia.
• Zgłoś się natychmiast. Rokowanie jest najlepsze w pierwszych trzydziestu minutach i wyraźnie spada po godzinie poza jamą ustną.
• Zębów mlecznych nie wszczepia się z powrotem — mogłoby to uszkodzić zawiązek zęba stałego.

Co zrobić, gdy ząb został wybity

Poniższa kolejność dotyczy zęba stałego, który wypadł w całości.

1. Znajdź ząb i chwyć go za koronę. Korona to część, którą widać w uśmiechu. Korzeń pokrywają żywe komórki więzadła — od nich zależy, czy ząb przyjmie się po wszczepieniu z powrotem. Dotknięcie korzenia palcami je uszkadza.

2. Nie czyść korzenia. Nie szoruj szczoteczką, nie wycieraj chusteczką, nie polewaj środkiem odkażającym, nie myj mydłem. Jeśli ząb jest zabrudzony ziemią, opłucz go przez kilka sekund pod bieżącą zimną wodą, trzymając wyłącznie za koronę.

3. Jeśli potrafisz — włóż ząb z powrotem do zębodołu. Delikatnie, korzeniem w dół, dociskając do poziomu sąsiednich zębów. Potem zagryź na złożonej gazie lub czystej chusteczce, żeby go unieruchomić. To najlepsze możliwe środowisko dla zęba i najbardziej zwiększa szanse na jego uratowanie.

4. Jeśli nie potrafisz — włóż ząb do mleka. Mleko ma zbliżone do tkanek stężenie i temperaturę, więc komórki na korzeniu przeżywają w nim znacznie dłużej. Dobrym rozwiązaniem jest też sól fizjologiczna. U osoby dorosłej i przytomnej ząb może być przechowywany w ustach, za policzkiem — własna ślina jest lepsza niż woda.

Nigdy nie przechowuj zęba w wodzie ani na sucho, w chusteczce. Woda powoduje pękanie komórek na powierzchni korzenia, a wyschnięcie niszczy je nieodwracalnie.

5. Jedź do gabinetu natychmiast. Nie umawiaj wizyty na następny dzień. Uraz zęba jest sytuacją pilną.

Ile jest czasu

Czas, przez jaki ząb pozostaje poza jamą ustną i na sucho, jest najważniejszym czynnikiem rokowniczym — ważniejszym niż wszystko inne.

• Do 30 minut — szanse na przyjęcie się zęba są najwyższe.
• 30–60 minut w mleku lub soli fizjologicznej — rokowanie nadal dobre.
• Powyżej godziny na sucho — komórki więzadła zwykle już nie żyją. Wszczepienie zęba z powrotem bywa jeszcze możliwe, ale rokowanie długoterminowe jest wyraźnie gorsze.

Dlatego prawidłowe przechowywanie zęba w drodze do gabinetu ma większe znaczenie niż to, jak szybko uda się dojechać.

Co, jeśli ząb nie wypadł, ale się rusza lub przemieścił

Uraz nie zawsze kończy się wybiciem zęba. Częstsze są sytuacje pośrednie — każda z nich wymaga pilnej wizyty.

Ząb rozchwiany — więzadła zostały naderwane, ząb jest ruchomy, ale na swoim miejscu. Nie ruszaj go, nie próbuj dociskać. Jedz miękko i zgłoś się tego samego dnia.

Ząb przemieszczony — wysunięty, wbity w kość albo przechylony. Nie próbuj ustawiać go samodzielnie. Ustawienie zęba w prawidłowej pozycji i unieruchomienie należy do lekarza.

Ząb ułamany — zachowaj odłamany fragment i przechowuj go tak samo jak wybity ząb, w mleku lub soli fizjologicznej. W części przypadków da się go przykleić z powrotem.

Ból lub obrzęk bez widocznego uszkodzenia — uraz mógł uszkodzić miazgę albo złamać korzeń, czego nie widać gołym okiem. Konieczne jest badanie i zdjęcie.

Wybity ząb mleczny u dziecka

Zęba mlecznego nie wszczepia się z powrotem. Próba umieszczenia go w zębodole grozi uszkodzeniem zawiązka zęba stałego, który leży bezpośrednio nad nim.

Nie oznacza to jednak, że nic nie trzeba robić. Dziecko po urazie powinno zostać zbadane — trzeba ocenić, czy nie doszło do uszkodzenia zawiązka, złamania wyrostka albo urazu tkanek miękkich. Warto też zabrać ząb ze sobą, żeby lekarz mógł potwierdzić, że wypadł w całości i żaden fragment nie pozostał w dziąśle.

Kiedy zęba nie da się uratować

Są sytuacje, w których mimo prawidłowej pierwszej pomocy ząb nie rokuje: rozległe złamanie korzenia, długi czas na sucho, zaawansowane zniszczenie tkanek albo późniejsza resorpcja korzenia widoczna dopiero na kontrolach.

Wtedy pojawia się pytanie o odbudowę. Ważne jest jedno: decyzja o tym nie musi zapadać natychmiast, ale nie powinna być odkładana o miesiące. Po utracie zęba kość w tym miejscu przestaje być obciążana i zaczyna zanikać — najszybciej w pierwszym roku.

W części przypadków po urazie możliwe jest wprowadzenie implantu bezpośrednio po usunięciu niedającego się uratować zęba, w trakcie tego samego zabiegu. Warunkiem jest brak aktywnego stanu zapalnego i zachowane ściany zębodołu, co oceniam dopiero po usunięciu zęba. Szczegółowo opisuję to na stronie implantacja natychmiastowa.

Czego nie robić

• Nie szoruj korzenia i nie polewaj go środkiem odkażającym.
• Nie przechowuj zęba w wodzie ani sucho w chusteczce.
• Nie owijaj zęba w ligninę ani papier — przyklejają się do korzenia.
• Nie próbuj samodzielnie ustawiać zęba przemieszczonego lub wbitego w kość.
• Nie odkładaj wizyty na następny dzień, licząc, że „samo się uspokoi".
• Nie wyrzucaj odłamanego fragmentu zęba.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wybity ząb da się uratować?

Tak, jeśli jest to ząb stały i pierwsza pomoc była prawidłowa. Największe znaczenie ma czas poza jamą ustną i sposób przechowywania. Ząb włożony z powrotem do zębodołu w ciągu pierwszych trzydziestu minut ma najlepsze rokowanie. Zębów mlecznych się nie wszczepia.

W czym przechowywać wybity ząb?

Najlepiej w mleku lub soli fizjologicznej. U osoby dorosłej i przytomnej ząb może być też przechowywany w ustach, za policzkiem. Woda jest złym środowiskiem, ponieważ uszkadza komórki na powierzchni korzenia. Przechowywanie na sucho niszczy je najszybciej.

Czy można myć wybity ząb?

Nie należy go czyścić. Jeśli ząb jest zabrudzony, dopuszczalne jest krótkie opłukanie pod bieżącą zimną wodą — kilka sekund, trzymając wyłącznie za koronę. Szorowanie, wycieranie i dezynfekcja usuwają komórki, od których zależy przyjęcie się zęba.

Ile mam czasu na dotarcie do gabinetu?

Im szybciej, tym lepiej — liczy się każda minuta. Rokowanie jest najlepsze w pierwszych trzydziestu minutach. Jeśli ząb przechowywany jest w mleku lub soli fizjologicznej, można ten czas wydłużyć, ale nie jest to powód do zwlekania.

Co zrobić, gdy ząb tylko się rusza po uderzeniu?

Nie ruszaj go i nie dociskaj. Jedz miękko, unikaj gryzienia po tej stronie i zgłoś się tego samego dnia. Ruchomy ząb często wymaga unieruchomienia na kilka tygodni, a decyzja o tym należy do lekarza po wykonaniu zdjęcia.

Czy po urazie trzeba leczyć ząb kanałowo?

W części przypadków tak. Uraz może uszkodzić miazgę, nawet jeśli ząb wygląda na nienaruszony. Dlatego po urazie konieczne są wizyty kontrolne — czasem przez wiele miesięcy, ponieważ następstwa ujawniają się z opóźnieniem.

Dziecko wybiło ząb mleczny — czy trzeba jechać do lekarza?

Tak. Zęba mlecznego nie wszczepia się z powrotem, ale trzeba ocenić, czy uraz nie uszkodził zawiązka zęba stałego i czy w dziąśle nie pozostał fragment korzenia. Warto zabrać wybity ząb ze sobą.

Konsultacja

Urazy zębów wymagają pilnej oceny. Jeśli doszło do wypadku, zadzwoń — ustalimy, co zrobić w pierwszej kolejności i kiedy przyjechać.

Przyjmuję w Legionowie (Prodental, ul. Zakopiańska 4a, tel. 608 784 677) oraz w Warszawie na Białołęce (Club Dent, ul. Ostródzka 89, tel. 605 251 785).

O tym, co dzieje się po utracie zęba, jeśli brak nie zostanie uzupełniony, piszę w artykule konsekwencje braku jednego zęba. O możliwości wprowadzenia implantu w dniu usunięcia zęba — na stronie implantacja natychmiastowa.